Home
Class 12
MATHS
int (1)/(5+4 cos x) dx का मान ज्ञात कीजि...

`int (1)/(5+4 cos x) dx` का मान ज्ञात कीजिए।

लिखित उत्तर

Verified by Experts

The correct Answer is:
.

प्रथम विधि : यहाँ दिया हुआ समाकल
`=int (dx)/(5("cos"^(2) x/2+"sin"^(2) x/2)+4("cos"^(2) x/2- "sin"^(2) x/2))`
`=int (dx)/(9 "cos"^(2) x/2 +"sin"^(2) x/2)`
`=2 int (1/2 "sec"^(2) 1/2 x dx)/(9+"tan"^(2) x/2),` अंश और हर को `"cos"^(2) x/2` से भाग देने पर
अब मानलो `"tan"x/2=t, :. 1/2 "sec"^(2) x/2 dx=dt`
`:.` दिया हुआ समाकल `=2 int (dt)/(9+t^(2))=2 1/3 "tan"^(-1) t/3+c`
`=2/3 tan^(-1) (("tan"x/2)/3)+c`.
टिप्पणी : `int (1)/(a+b cos x) dx` तथा `int (1)/(a+b sin x) dx` के रूप के प्रश्नों के ज्ञात करने में निम्न प्रतिस्थापन भी किया जाता है:
`cos x=(1-"tan"^(2) x/2)/(1+"tan"^(2) x/2)` तथा `sin x=(2"tan" x/2)/(1+"tan"^(2)x/2)`
द्वितीय विधि: `int (dx)/(5+4 cos x)=int (dx)/(5+4((1-"tan"^(2) x/2)/(1+"tan"^(2) x/2)))`
`=int ((1+"tan"^(2) x/2))/(5(1+"tan"^(2) x/2)+4(1-"tan"^(2)x/2))dx=int ("sec"^(2) 1/2 x dx)/(9+"tan"^(2) 1/2 x)`
`=2 int (1/2 "sec"^(2) x/2 dx)/(9+"tan"^(2) x/2)= int (2dt)/(9+t^(2))=2 int (dt)/((3)^(2)+t^(2))`
यहाँ `"tan"1/2 x=timplies 1/2 "sec"^(2) x/2 dx=dt`
`=2 1/3 tan^(-1) (t/3)=2/3 tan^(-1) (("tan" x/2)/3)+c`.
Promotional Banner

टॉपर्स ने हल किए ये सवाल

  • समाकलन

    MANOHAR RAY|Exercise प्रश्नावली 7(A)|8 Videos
  • समाकलन

    MANOHAR RAY|Exercise प्रश्नावली 7(B)|25 Videos
  • सदिश बीजगणित

    MANOHAR RAY|Exercise इंजीनियरिंग परीक्षाओं के प्रश्न|33 Videos
  • समाकलनों के अनुप्रयोग

    MANOHAR RAY|Exercise प्रश्नावली 8 (C)|16 Videos
MANOHAR RAY-समाकलन-प्रश्नावली 7(Z)
  1. int (1)/(5+4 cos x) dx का मान ज्ञात कीजिए।

    Text Solution

    |

  2. int x^(0) dx का मान होगा

    Text Solution

    |

  3. int(dx)/(sin^(2) x cos^(2) x) का मान होगा:

    Text Solution

    |

  4. int (dx)/(x^(1//3)) का मान होगा

    Text Solution

    |

  5. int(dx)/(x) का मान होगा:

    Text Solution

    |

  6. int(1)/("cosec" x) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  7. int (ay)^(p) dy का मान होगा:

    Text Solution

    |

  8. int (sqrtx)/(sqrt(a^(3) - x^(3)) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  9. int e^(x log a) e^(x) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  10. int (cos 2x)/(cos x) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  11. int ((1 + log x)^(2))/(x) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  12. int x^(x) (1 + log(e) x) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  13. int (tan (log x))/(x) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  14. int(sqrt(tan x))/(sin x cos x) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  15. int(cos sqrtx)/(sqrtx) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  16. int e^(x) sec x(1 tan x) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  17. int x^(2) e^(x^(3)) dx का मान होगा:

    Text Solution

    |

  18. (sqrtx + (1)/(sqrtx)) का प्रतिअवकलज है:

    Text Solution

    |

  19. यदि (d)/(dx) f(x) = 4x^(3) - (3)/(x^(4)) जिसमे f(2) = 0 तो f(x) है:

    Text Solution

    |

  20. int(10 x^(9) + 10^(x) log(e^(10)) dx)/(x^(10) + 10^(x)) बराबर है:

    Text Solution

    |

  21. int (dx)/(sin^(2) x cos^(2) x) बराबर है:

    Text Solution

    |